5.Kanamalarda İlkyardım

5.Kanamalarda İlkyardım

Şub 29

Kan gazlarının (O2 ve CO2),besinlerin ve metabolik ürünlerin taşınmasında, vücut ısısının düzenlenmesinde ve vücut savunma sisteminde rol oynayan hayati sıvıdır. Bir yetişkinde ortalama 5-6 litre kan vardır. Bu miktar vücut ağırlığının yaklaşık %7-8’ini oluşturur.

Herhangi bir nedenle damar bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına çakmasına denir.

Kanama Çeşitleri

Vücutta kanın aktığı bölgeye göre ;

Dış kanamalar: Kanama yaradan vücut dışına doğru olur.

İç kanamalar: Kanama vücut içine olduğu için gözle görülemez.

Doğal deliklerden olan kanamalar:Kulak, burun, ağız, anüs, üreme organlarından olan kanamalardır.

Kanayan damara göre ;

Atardamar kanaması: Kalp atımları ile uyumlu olarak, kesik-kesik, fışkırır tarzda, açık kırmızı renkte şiddetli kanamalardır.

Toplardamar kanaması: Kesintisiz, sızıntı şeklinde ve koyu renkli kanamalardır.

Kılcaldamar kanaması: Küçük kabarcıklar şeklindedir.

Vücudun kanamayı durdurma mekanizmaları yetersiz kalırsa, hastada kan kaybına bağlı , , ölüm meydana gelebilir.


Dış kanamalar:

Vücut dışına olan kanamalara denir.Her türlü travma, cilt kesileri, açık kırık gibi birçok sebebi olabilir.

Dış kanama kontrolü aşama aşama yapılmalıdır.

  • Bası gazlı bez, temiz bir kumaş parçası, hatta elimizle uygulanabilir. Baskının uygulanma süresi pıhtılaşma süresiyle paralellik göstermesi kanamanın durdurulması için en önemli unsur olması nedeniyle bası süresi en az 10 dakika olmalıdır.

***Bu baskı süresi boyunca aralıklarla baskıyı kaldırıp kanama kontrolü yapılmamalıdır. Çünkü bu 6-8 dakikalık süre, pıhtının gevşek olduğu ve baskının kalkmasıyla pıhtının bozulup kanamanın tekrar başlayacağı süredir.

  • Eğer baskı uyguladığımız gazlı bez kan ile ıslandıysa, bu bez kaldırılmadan üzerine ikinci bir gazlı bez koyarak basınç uygulanmaya devam edilmelidir.
  • Kanayan bölge kollar ya da bacaklar da ise yaralı bölge kalp seviyesinden yukarı kaldırılmalıdır.Böylece yaralı bölgeye gelen kan miktarı azalır ve kanamanın durması kolaylaşır.

  • Kanama devam ediyorsa yaralanan bölgeye giden atardamara dıştan bası uygulanarak kanamanın durması sağlanır.
  • Yukarıda sayılanların yapılmasına rağmen kanama durmuyorsa ve hastanın durumu kötüleşiyorsa, kanamanın durdurulması için en son çare olarak turnikeuygulanmalıdır.

Bası noktaları;

Atardamar kanamalarında kan basınç ile fışkırır tarzda olur. Bu nedenle, kısa zamanda çok kan kaybedilir. Bu tür kanamalarda asıl yapılması gereken, kanayan yer üzerine veya kanayan yere yakın olan bir üst atardamar bölgesine baskı uygulanmasıdır. Vücutta bu amaç için belirlenmiş baskı noktaları şunlardır:

1-Boyun: Boyun atardamarı (şah damarı) baskı yeri (sadece kendi üzerinde kesi varsa baskı uygulanır)

2-Köprücük kemiği üzeri: Kol atardamarı baskı yeri3-Koltukaltı: Kol atardamarı baskı yeri

4-Kolun üst bölümü: Kol atardamarı baskı yeri

5-Kasık: Bacak atardamarı baskı yeri

6-Uyluk: Bacak atardamarı baskı yeri

Turnikenin uygulandığı durumlar:

  • Çok sayıda yaralının bulunduğu bir ortamda tek ilkyardımcı varsa (kanamayı durdurmak ve daha sonra da diğer yaralılarla ilgilenebilmek için),
  • Yaralı güç koşullarda bir yere taşınacaksa,
  • Uzuv kopması varsa,
  • Baskı noktalarına baskı uygulamak yeterli olmuyorsa

***Turnike uygulaması kanamanın durdurulamadığı durumlarda başvurulacak en son uygulamadır. Ancak eskisi kadar sık uygulanmamaktadır. Çünkü, uzun süreli turnike uygulanması sonucu doku harabiyeti meydana gelebilir ya da uzvun tamamen kaybına neden olunabilir.

Turnike uygulaması ve dikkat edilecek noktalar:

  • Turnike, kol ve uyluk gibi tek kemikli bölgelere uygulanır.
  • Turnike uygulamasında kullanılacak malzemelerin genişliği en az 8-10 cm olmalıdır. İp veya tel gibi kesici malzemeler kullanılmamalıdır.
  • Turnike kol veya bacağa iki kez sardıktan sonra bir düğüm atılır. Bir sopa, kalem veya benzeri bir maddeyi araya düğümlenir.Kanama duruncaya kadar sopayı çevrilir ve sopa tespit edilir.
  • Turnike uygulanan bölgenin üzerine hiçbir şey örtülmemelidir.
  • Turnike uygulamasının yapıldığı saat bir kağıda yazılmalı ve yaralının üzerine asılmalıdır.
  • Uzun süreli kanamalardaki turnike uygulamalarında, kanayan bölgeye göre 15-30 dakikada bir turnike 5-10 saniye gevşetilmelidir.

UZUV KOPMALARI:

Herhangi bir sebepten dolayı bir uzvun kopması halinde , iki ana problem vardı;

1-Hayati tehlike oluşturacak boyutta kanama

2-Hastanın sakat kalma ihtimali

***İlk olarak yapılacak işlem kanamanın durdurulmasıdır.Bu tip durumlarda kanamanın şiddetli olması ve uzuv kopmasından dolayı gangren gibi bir tehlike söz konusu olmayışı nedeniyle turnike ilk terçih olarak uygulanabilir.

Yaralı bölgeye mümkünse steril gazlı bez ile değilse temiz bir bez ile koruyucu sargı sarılır. Kanama durdurulduktan sonra kopan uzvun uygun şekilde transportu ,yerine dikilmesinde ve tekrar fonksiyonel olmasında çok önemlidir.

 

Kopan parçaya uygulanacak işlemler;

  • Kopan uzuv eğer tozlu topraklı ve kirli bir ortama düşmüş ve kirlenmiş ise,ilk ve son kez temiz olduğuna inandığımız su ile (en ideali steril serum fizyolojiktir) temas ettirilerek yabancı maddeler doku üzerinden uzaklaştırılır.
  • Nemli bir gazlı bez ya da kumaş parçası ile örtülür.(Nemli bez; suya batırılıp çıkarıldıktan sonra su damlamayana kadar sıkılmış bezdir.)
  • Uzuv boş bir pilastik torba içine konur ve torbanın ağzı sıkıca bağlanır.
  • Ardından plastik torba içerisinde 1 ölçek suya 2 ölçek buz konulmuş ikinci bir torbaya yada kovaya konulur. Bu şekilde, kopmuş uzuv parçasının buz ile direkt teması önlenmiş ve soğuk bir ortamda taşınması sağlanmış olur.
  • Torbanın üzerine kopan uzuv parçasının sahibine ait kimlik bilgileri kaydedilir ve yaralı ile aynı araca konarak en fazla 6 saat içerisinde sağlık kuruşuna sevki sağlanır.

Dikkat! Kopan parçayı hiçbir zaman ısıtmayınız; Su içine koymayınız; Direk buz içerisine koymayınız; Kimyasal içerikli temizlik maddesi ile yıkamayınız!

İç kanamalar:

Genel beden travması, kafa, göğüs, pelvis taravması , künt karın tarvması, mide ülserinin patlaması, beyin damarlarında oluşmuş baloncukların patlaması, yumurtalık kistinin patlaması gibi çeşitli sebeplerle vücut içine olan kanamalardır.

Bazen çok az miktardaki dışa kanamalar önemli bir iç kanamanın bulgusu olabilir. Örneğin ağızdan kusma ile kahve telvisi gibi kan gelmesi, aynı zamanda dışkının siyah bir hal alması sindirim sistemi kanamasının bulgusu olabilir.

İç kanamalar sinsi seyirlidir. Bir ana önce tanı konulup hastaya müdahale etmek gerekir.

İnsan vücudun da içe kanamanın olabileceği 4 anotomik boşluk vardır ve her bir boşluğa olan kanama tipik bulgular verir.

1-Kafa boşlu içine olan kanamalar;

En sık sebebi kafa travmasıdır.İkinci sırada yüksek tansiyona bağlı kanamalar gelmektedir.Hastalarda kafa içi basınç artmasına bağlı olarak tipik bulgular ortaya çıkar.Diğer anotomik boşluklara olan kanamalardan tek farkı , Kanama sonucunda hipovolemik şok oluşmamasıdır. Çoğu kez kalıcı sakatlıklara ve ölüme yol açar.

2-Ğöğüs boşluğu içine olan kanamalar;

En sık sebebi ğöğsün künt yada delici travma sonucu;akciğer, kalp ve kalbe girip çıkan büyük damarların zarar görmesi ile oluşan kanamalardır.

3-Batın(Karın) içine olan kanamalar;

Karın içine olan kanamaların sebepleri arasında;künt karın travması sonrası dalak veya karaciğer zedelenmesi olabileceği gibi, delici travmalar ile diğer organların yaralanması da olabilir.

4-Pelvis içine olan kanamalar;

Genellikle travma sonrası pelvisi oluşturan kemiklerin ayrışması veya kırılıp, pelvis içinde ki organların özelliklede idrar torbası ve sonrasındaki idrar yollarının yaralanıp, kanamaya yol açması ile oluşur. Hastanın pelvis muayenesinde kırık tespit edildiyse ve iç çamaşırında kan varsa durum ciddi olabilir.Hastanın hızla sağlık kuruluşuna transportu gereklidir.

İç kanama sonucu hastada şok belirtileri gözlenebilir.

İç kanamalarda ilkyardım:

İç kanama şüphesi olanlarda aşağıdaki uygulamalar yapılmalıdır.

  • Hasta/yaralının bilinci ve ABC si değerlendirilir,
  • Üzeri örtülerek ayakları 30 cm yukarı kaldırılır,

    • Tıbbi yardım istenir (112),
    • Asla yiyecek ve içecek verilmez,
    • Hareket ettirilmez (özellikle kırık varsa),
    • Yaşamsal bulguları incelenir,
    • Sağlık kuruluşuna sevki sağlanır.

Şok

Kalp-damar sisteminin yaşamsal organlara uygun oranda kanlanma yapamaması nedeniyle ortaya çıkan ve tansiyon düşüklüğü ile seyreden bir akut dolaşım yetmezliğidir.Şokta tüm vücut hücrelerinde, dolaşım yetersizliğine bağlı oksijen azlığı ve dolaşım yetmezliğine bağlı toksik maddeler dokularda birikir,buna bağlı olarak durdurulamayan, hızla gelişen,birden fazla organ hasarı gelişir.Şokta aşağıda belirtilen fonksiyonlardan bir veya birden fazlası bozulmuştur;

1-Kalbin pompa fonksiyonu azalmıştır

2-Kalbe kirli kanın kanın dönüşü azalmıştır

3-Kılcal damarlar ve hücreler arası kan alış verişi bozulmuştur.

Gelişen dolaşım yetmezliği sonucu;

  • Hücrelerin beslenme gereksinimi yetersizdir,
  • Atıkların uzaklaştırılma işlemi bozulmuştur
  • Dokulara yeterli oksijen sağlanamaz

Vücudumuz, şok sırasında kanı hayati önemi olan organlara yönlendirir.Bu nedenle bazı organlara daha az kan gönderilir.

Şok Çeşitleri;

Nedenlerine göre 4 çeşit şok vardır:

1-Hipovolemik Şok

İnsan vücudunun yaklaşık %60’ı sıvıdan ibarettir.70 kg’lık bir insanın vücudunda, yaklaşık 40 litre sıvı vardır. Bu sıvı damar için de (kan), hücre için de ve hücreler arasın da bulunur. Herhangi bir sebeple bu bölümlerden kayıp meydana gelmesi, hastada hipovolemik şok meydana gelmesine neden olur. Hipovolemik şok gelişmesinde, kaybedilen sıvı miktarı ve bu sıvının kaybedildiği süre büyük önem taşır. Vücut sıvısının %10-%20’sinin kısa süre içinde kaybı, hastanın şoka girmesi için yeterlidir.

2- Kardiyojenik Şok

Kalbin pompa gücündeki yetersizlik sonucu gelişir ve dolaşımda ciddi yetersizliğe yol açıp, şok tablosu oluşturur. Hipovolemik şok bulgularına ek olarak göğüs ağrısı mevcutsa, aklımıza gelecek ilk şey kalp krizi ve kardiyojenik şok olmalıdır.

***Diğer şok tablolarının aksine kardiyojenik şok da hasta yarı oturur pozisyon da tutulmalıdır.

3- Anaflaktik Şok

Haşerat-sürüngen sokmaları, anestezi, kişinin duyarlı olduğu ilaç, besin ya da madde ile teması sonucu gelişir. Damarlardaki direnç düşer, damarlar genişler ve kan buralarda birikir. Bunun sonucu olarak dokulara yeterli miktarda kan ulaştırılamaz. Hasta çok kısa sürede hayatını kaybedebilir.Bu nedenle en kısa sürede sağlık kuruluşuna ulaştırılmalıdır.

4-Septik Şok (Mikrobik Şok)

Vücuttaki enfeksiyonunun neden olduğu şok tablosudur. Vücuttaki enfeksiyona neden olan mikropların kana karışarak bütün vücudu etkilemesi ile oluşur. Çoğunlukla hastanede yatan hastalarda geliştiğinden ilkyardımcılar, septik şokla nadiren karşılaşırlar.

Şok Belirtileri ;

  • Kan basıncında düşme
  • Hızlı ve zayıf nabız
  • Hızlı ve yüzeysel solunum
  • Ciltte soğukluk, solukluk ve nemlilik
  • Endişe, huzursuzluk
  • Baş dönmesi,
  • Dudak çevresinde solukluk ya da morarma
  • Susuzluk hissi
  • Bilinç seviyesinde azalma

Şokta İlkyardım Uygulamaları ;

  • Kendinin ve çevrenin güvenliği sağlanır,
  • Hava yolunun açıklığı sağlanır,
  • Hasta/yaralının mümkün olduğunca temiz hava soluması sağlanır,
  • Varsa kanama hemen durdurulur,
  • Şok pozisyonu verilir,
  • Hasta/yaralı sıcak tutulur,
  • Hareket ettirilmez,
  • Hızlı bir şekilde sağlık kuruluşuna sevki sağlanır (112),
  • Hasta/yaralının endişe ve korkuları giderilerek psikolojik destek sağlanır.

Şok pozisyonu nasıl verilir?

  • Hasta/yaralı düz olarak sırt üstü yatırılır,
  • Hasta/yaralının bacakları 30 cm kadar yukarı kaldırılarak, bacakların altına destek konulur (Çarşaf, battaniye yastık, kıvrılmış giysi vb.),
  • Üzeri örtülerek ısıtılır,
  • Yardım gelinceye kadar hasta / yaralının yanında kalınır,
  • Belli aralıklarla (2-3 dakikada bir) bir yaşam bulguları değerlendirilir.

    ŞOK POZİSYONU

Doğal deliklerden olan kanamalar

Burun kanaması;

Burun kanamasının nedenleri arasında; direk travmalar, kafa travmaları, yüksek tansiyon, burun tümörleri, sinüzit, enfeksiyonlar ve kan hastalıkları sayılabilir. Burun kanamasında yapılacak ilkyardım;

  • Hasta/yaralı sakinleştirilir, endişeleri giderilir,
  • Oturtulur,
  • Başı hafifçe öne eğilir,
  • Burun kanatları 5 dakika süre ile sıkılır,
  • Buruna lokal olarak buz veya soğuk uygulaması, bu bölgedeki damarları büzüp kanamanın hafiflemesini sağlayabilir,
  • Eğer baskıya rağmen kanama durmuyorsa,hastanın en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna gitmesi sağlanır,

Kulak kanaması;

Kulak kanamaların da kanama dış kulak yolunda ise genellikle basit kanamalardı. Ancak kafa travması sonrası kanama oluşmuşsa ya da kanama iç kulak yolundan geliyorsa ciddi kanamalardır. Kulak kanamasında yapılacak ilkyardım;

  • Hasta/yaralı sakinleştirilir, endişeleri giderilir,
  • Kanama hafifse kulak temiz bir bezle temizlenir,
  • Kanama ciddi ise, kulağı tıkamadan temiz bezlerle kapanır,
  • Bilinci yerinde ise hareket ettirmeden sırt üstü yatırılır, bilinçsiz ise kanayan kulak üzerine yan yatırılır,

***Kulak kanamasında tıkayıcı tampon yapılmamalıdır.


QR:  5.Kanamalarda İlkyardım

QR KODU
Sol tarafta bulunan QR kodunu akıllı telefonunuzdaki herhangi bir QR Barcode okuyucu programına okutarak bu sayfaya rahatlıkla ulaşabilirsiniz. Adres çubuğunda ki bağlantıyı aklınızda tutmanıza gerek bile yok. Neden QR Kod? : çok önemli bir işiniz oldu ve bilgisayar başından kalkmanız gerekmekte ama gittiğiniz yerde de akıllı telefonunuzdan bu adrese ulaşmak istiyorsunuz; QR Kodu sayesinde bu sayfaya rahatlıkla ulaşabilirsiniz.

Top
.
DMCA.com [Valid RSS]

Bu site en iyi Chrome Download ve/veya Firefox Download ile görüntülenir..